| İsveç: İsveç’te özel radyo ve televizyon yoktur.
Televizyon, devlet malı da değildir. Yayın kuruluşları kamu yararına çalışırlar.
İsveç Yayın Kurumu (Severiges Radio-SR) limited bir şirket olup hisselerinin yüzde
60’ı halk kuruluşlarına (popular movement), yüzde 20’si başta telsiz sektörü
olmak üzere sanayiye ve yüzde 20’si basına aittir.
Devletin sermaye iştiraki yoktur. Ancak,
SR’nin yönetim kurulunun başkanını ve beş üyesini tayin etmekle yönetimi kontrol
üstünlüğüne sahiptir. Diğer beş üyeyi hissedarlar seçer.
Program şirketlerinin devletle yaptığı
anlaşmalar, yayınlarda ifade ve haber alma hürriyeti, kalite, faydalılık,
çeşitlilik, İsveç dili ve kültürünün korunması, azınlıkların ve özürlülerin
nazarı dikkate alınması konularında detaylı kurallar içermektedir.
İsveç Yayın Kurumu’na bağlı dört
program şirketinin kanun hükümlerine ve devletle bu şirketler arasında yapılmış
anlaşmalara uygun yayın yapıp yapmadıkları Yayın Kurulu tarafından denetlenir.
RTÜK’e benzer olan bu yayın kurumu yedi üye ve onların yardımcılarından oluşur.
Komisyon başkanı ve muavini hukukçudur.
Kablolu televizyon yayınlarındaki kurallar
şunlardır: Yoğun şiddet içeren programlar, pornografik programlar veya etnik
gruplarda huzursuzluk yaratacak programlar veya özellikle İsveç izleyicisine hitap eden
ticari amaçlı ve uzun süre devam eden reklam programları yasaklanabilmektedir.
Danimarka:
Yayınlanan programlarla ilgili
değerlendirme yapmak amacıyla Komünikasyon Bakanlığınca, Program Danışma Komitesi
kurulmuştur. Komite tavsiye ve değerlendirmelerini kurula sunar.
Danimarka’da yayınlarda yer alan herhangi
bir yanlış Yayın Şikayet Komisyonu tarafından değerlendirilir. Yayın Şikayet
Komisyonu’nun yayın kuruluşlarını bağlayıcı karar verme yetkisi yoktur. Komisyon,
yapılan yanlışı düzeltir ve bu konuda bilgi verir. Komisyon’un yaptığı
düzeltmeler yayın kuruluşlarınca duyurulur. Ayrıca yayınlara ilişkin her türlü
şikayet, yayını takip eden dört hafta içinde yazılı olarak yapılmak zorundadır.
Yayın Şikayet Komisyonu, Danmarks Radio ve
TV2 yayınlarında yanlış haberlerin düzeltilmesini isteyebilir, bu tür düzeltmelerin
yeri, zamanı ve içeriğini saptayabilir.
Bundan başka, bakanlıkça atanan üç
üyeden oluşan TV Reklam Tavsiye Kurulu, radyo ve televizyonlarda yer alan reklamları
değerlendirir. Reklamların nitelikleri; diğer programlardan açıkça ayırd edici
nitelikte olmalıdır. TV’de reklamlar azami beş dakikalık bloklar halinde
yayınlanır. Bloklar, haberlerin arasında yer alır, bölgesel radyo yayınlarında
reklamlar tüm yayın süresi içine serpiştirilebilir. TV2 yayınlarında reklamlar
günde 15 dakikayı geçemez, bölgesel televizyon yayınlarında her lisans sahibinin
yayın süresi yüzde 10’u aşamaz, alkollü içkiler ve sigara reklamları yer alamaz,
maddi çıkar gözeten grupların, dini ve politik görüşlerin reklamı yapılamaz.
Yunanistan (Ethniko Sumboulio
Radioteleoraseos):
1989 yılında yürürlüğe giren yeni
kanun, özel televizyon istasyonu kurma imtiyazlarını dağıtmada hükümete
tavsiyelerde bulunacak bir ulusal radyo televizyon konseyi oluşturmaktadır. Başbakan
yardımcısının açıklamasına göre, Radyo-Televizyon Konseyi, yayınların, yayın
ilkelerine uyup uymadığını değerlendirecektir. Bu ilkeler şöyle özetlenmektedir:
- Tarafsızlığın, dolgunluğun,
güncelliğin, kalitenin ve düzgün eğlencenin sağlanması
- Yunan uygarlığı ve geleneklerinin
yayılması
- Seçim öncesinde parlamento haberlerinin,
seçim döneminde haber ve programların ilgili kurallara uyması. Radyo Televizyon
Konseyi, seçim kampanyasını etkileme olasılığı bulunan yayınların askıya
alınmasını önerebileceği gibi, altı ayda bir yayınlarla ilgili diğer önerilerde
bulunmak ve yıl sonunda da bir rapor yayınlamakla yükümlüdür. Radyo Televizyon
Konseyi, parlamentoda yer alan partilerden dörder üye ile, başbakan yardımcısı
tarafından atanan dört üyeden oluşur.
İtalya:
İtalyan Yayıncılık Yasası, yetki
verdiği Ufficio del Garante’nin (Garantör) yaptırımlarını gerçek anlamda
açıklığa kavuşturmamıştır. Garantör, komisyon başkanlarının ve senato
başkanının hazırladığı teklif üzerine anayasa mahkemesi yargıçlığı görevi
yapmış olanlar, iptal davalarına bakan mahkemelerin başkanlığında bulunmuş ya da
halen bunu sürdürenler, hukuk, iş idaresi veya ekonomi dallarında öğretim
görevlileri, kitle iletişim sektöründe önemli sorumlulukları olan uzmanlar arasında
bir antlaşmaya varıldıktan sonra cumhurbaşkanının iradesi ile atanır. İşlevleri
daha çok bürokratik niteliktedir.
Görevleri arasında,
- Tüm ticari yayın kurumlarının
kayıtlarını tutmak
- Yayın kurumları, yapım şirketleri,
program dağıtım şirketleri ve reklam şirketlerinin bütçelerinin incelenmesi
- Bu kurumların mülkiyet yapılarının
gözlem altında tutulması
- Yalan haber ve kişilik haklarına saldırı
gibi konularla ilgili kararlar almasıdır.
Yetki kapsamına RAI girmemesine rağmen,
kuruluş, RAI ile birlikte tüm özel yayın kurumlarında yönetmeliklerle belirlenen
program içeriğine ve planlamasına ilişkin ilkelere uyulup uyulmadığını
denetlemektedir.
Hollanda:
Medya Otoritesi’nin (Comissariaat Voor de
Media) belli başlı görevleri şunlardır:
- Ulusal, bölgesel ve yerel program ve yayın
kurumlarına yayın zamanı tahsis etmek
- Ulusal radyo ve televizyon yayın kurumları
(NOS-VERONİCA, AVRO, TROS...) ile Hollanda Radyo ve Televizyon Yayınları Teçhizatı
Üretim Şirketi (NOB) arasında danışma, koordinasyon ve işbirliğini sağlamak ve
geliştirmek
- Ulusal yayın kurumları için ve kendisi
için program üretmek
- Sosyal Yardım, Sağlık ve Kültür
Bakanı’nın talebi üzerine veya kendi inisiyatifi ile ile Kurul’un faaliyetleriyle
ilgili hususlarda 249 sayılı Yayın Kanunu’nun uygulamalarına dair adı geçen ilgili
bakana önerilerde bulunmak
- Kurul’un faaliyetleri hakkında “yıllık
rapor” hazırlayarak ilgili bakana sunmak
- Radyo ve televizyon kanalları, aboneli TV,
kablolu gazete ve cabletex ile ilgili çeşitli kanun ve yönetmeliklerle saptanan
kurallara uyulmasını sağlamak
- Ulusal, bölgesel ve yerel radyo ve
televizyon kurumlarının kendi programları için alacakları ücret miktarını
saptamak.
Fransa (Conseil Superieur de
L’Auidovisuel-Görsel-İşitsel Yüksek Konseyi):
Konsey, 9 üyeden oluşur. Bunların
üçünü cumhurbaşkanı seçer. Kalan 6 üyeden üçü meclis başkanı, diğer üçü
de senato başkanı tarafından seçilir. Kurula seçilen kişiler genelde yansızlığı
ile tanınmış ve politikaya bulaşmamış isimlerden oluşur. Kamusal radyo ve
televizyonlar hükümet tarafından saptanan genel kurallara tabidir. Örneğin
reklamcılık kuralları, film yayınları ve sinemanın gelişmesine katkı, program
üretimi ile dağıtımı gibi.
Özel radyo ve televizyonlar için de
hükümet bazı kurallar saptamıştır. Örneğin, çoğulculuk, dürüstlük, eğitime
ve kültüre yönelik amaçlar. Bunların dışında yetkiler, Yüksek Konsey’e
bırakılmıştır. Kamusal radyo ve televizyonlar program ilkelerine uymadıkları
takdirde, Kurul bir ihtar yayınlar. Özel radyo ve televizyonlar konusunda Kurul, daha
geniş yetkilere sahiptir. Yeni bir TV istasyonu kurulacağı zaman, Kurul tarafından
hazırlanan bir Yükümlülükler Belgesi (Cahiers de Charge) hazırlanarak uyulması
gereken kurallar saptanır. Bu belgelerde, Fransa’da üretilen program yayınındaki
kotalar, Avrupa Ortak Topluluğu yapımlarının oranı, eğitim ve kültür
programlarına ayrılacak zaman, reklam süreleri gibi önemli hükümler yer alır. Yeni
kanal işletmeye aday olana firmaların başvuruları incelendikten sonra, en uygun
bulunan ortaklığa kanal işletme hakkı verilir.
Kanalın yayına başlamasından sonra
yayınlar dikkatle izlenerek yükümlülükler belgesindeki şartlara uyulup uyulmadığı
saptanır. Uyulmadığı takdirde önce bir ihtarname gönderilir. Daha sonraki aşamada:
- Yayınları bir ay durdurulabilir, yayın
iznini kısaltabilir, ya da tümüyle geri alabilir
- Para cezası verebilir
- Başsavcılığa başvurup kovuşturma
isteyebilir.
Bunların yanı sıra Konsey, kamusal radyo
ve televizyon kurumlarının genel müdürlerini seçer, özel radyolara verilecek
frekansları saptar, kablolu televizyon şebekelerinin kurulmasına izin verir ve
çalışmalarını denetler.
Kaynaklar:
Bülent Çaplı, Televizyon ve Siyasal
Sistem, İmge Kitabevi, 1995.
Leyla Akbaba, Danimarka’da Yayıncılık Sistemi (RTYK raporu), 1990.
Meliha Ergün, Hollanda Yayın Sistemi ve Hollanda Televizyonu (RTYK raporu), 1990.
Meliha Ergün, İsveç Yayın Sistemi (RTYK raporu), 1990.
Gülgün Karal, Yunanistan’da Televizyon (RTYK raporu), 1990.
Yasemin İnceoğlu, Uluslararası Medya, Der Yayınları, İstanbul, 1997. |
