Seda Keçe

“Sevdiğimiz zaman aşk o kadar büyüktür ki bir bütün olarak içimize sığmaz; sevdiğimiz insana doğru yayılır, onda kendisini durduran, başlangıç noktasına geri dönmeye zorlayan bir yüzey bulur; işte karşımızdakinin hisleri dediğimiz şey, kendi sevgimizin çarpıp geri dönüşüdür; bizi gidişten daha fazla etkilemesinin, büyülemesinin sebebiyse kendimizden çıktığını fark etmeyişimizdir.” Marcel Proust

Zeynep Candır, ilk kitabı Proust’la Kayıp Zamanı Yakalamak’ta günlük hayatın koşuşturmacası içinde kaybolanlar için bir yol haritası çiziyor. Çalışma Marcel Proust’un Yapı Kredi Yayınlarından çıkmış yedi kitabının (Kayıp Zamanın İzinde, Çiçek Açmış Genç Kızların Gölgesinde, Guermantes Tarafı, Sodom ve Gomorra, Swanların Tarafı, Mahpus, Albertine Kayıp, Yakalanan Zaman) derlemesi niteliğinde. Kitap belirlenen kavramların alfabetik olarak düzenlenmesi şeklinde oluşmuştur. Bu sebeple Proust Sözlüğü demek çok daha doğru. Seçilen bu kavramlar zamansız kavramlar olma özelliği ile hayatımıza ışık tutacak gibi. Aşkın, acının, inancın, kederin zamanı yoktur. Marcel Prosut’un zamansız kavramlar hakkındaki fikirlerinin tümünü bir arada bulmak istiyorsanız bu kitap sizin için ideal.

Zaman ile ilgili sorular şüphesiz çok eski. Zaman, tarihin başlangıcından günümüze dek pek çok yazarın, felsefecinin ilgi alanına girmiştir. Bergson için zaman mekandan bağımsız değildir. Bu durum Proust’ta da Tanpınar’da da böyledir. Proust’un zaman anlayışını bu sebeple bir bakıma Ahmet Hamdi Tanpınar ile özdeşleştirebiliriz. Proust’un zaman algılayışı geçmiş olaylarla ilgili duyguların yaşanılan zamanla ilgili duygulardan daha kuvvetli olduğunu kanıtlamak. Tanpınar ise bir reel zamanı yaşar, bir de rüyaların içindeki zamanı. İkisi de zamanın içinden süzülerek istedikleri dönemi imgelerle yaşamışlardır. Bu yüzden Proust’un kavramları zamansızdır. Aşkı, acıyı, kini salt anlamalrıyla değil zamanla ilintilendirilmiş olarak bir arada bulup okuruz. Proust’la Kayıp Zamanı Yakalamak’ta sadece Proust’un zaman algısını değil onun eserlerindeki yansımaları ve duyguları da görebiliriz. Zeynep Candır kitabı yazarken eserleri öyle titizlikle taramış ki sanki bütün o kitapları okuyoruz.

Bu kitap sayesinde Proust’un zaman ile ilgili fikirlerine bakarken aslında onun hayatına, yaşadığı döneme de tanıklık ediyor ve onu yakından tanıyoruz. Proust’un anlatımına vakıf oluyoruz.

Zamanı, yaşadığı çağı yorumlamak isteyenler için okunması gereken bir kitap. Proust’un hepimiz adına söyleyecekleri ve bizim bu kavramlardan edineceğimiz çok kazanım var. Proust sözlüğüyle zamanda kaybolup yolumuzu bulabiliriz.

Proust'la Kayıp Zamanı Yakalamak, Zeynep Candır, Kelime Yayınları, 320 sayfa, ISBN: 978 9944 343 18 3